Thymele Logo
Search

επιθεώρηση πίστας [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 6
[1]

Ορισμός

Είδος μουσικού θεάτρου που μετέφερε τη σπονδυλωτή δομή και το ύφος της θεατρικής επιθεώρησης στην πίστα του νυχτερινού κέντρου, όπου η παράσταση συνυπήρχε με το φαγητό, το ποτό και την κοινωνική συναναστροφή, και κυριάρχησε στην αθηναϊκή νυχτερινή διασκέδαση από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Ανάπτυξη

Η επιθεώρηση πίστας, γνωστή και ως ρεβύ πίστας, άνθησε στην αθηναϊκή νυχτερινή διασκέδαση από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Προέκυψε από τη μεταφορά της θεατρικής επιθεώρησης στο νυχτερινό κέντρο. Διατήρησε τα βασικά δομικά και υφολογικά της γνωρίσματα, αλλά τα ενέταξε σε ένα περιβάλλον όπου η θέαση συνυπήρχε με το φαγητό, το ποτό, τον χορό και την κοινωνική συναναστροφή. Ο ίδιος ο χώρος του κέντρου λειτουργούσε συχνά ως σκηνικό, και τα όρια ανάμεσα σε σκηνή και πλατεία αμβλύνονταν.


Οι καταβολές του είδους ανάγονται στον Μεσοπόλεμο. Στις ευρωπαϊκές πόλεις, η νυχτερινή διασκέδαση εκτός θεάτρου είχε αναπτύξει ποικίλες μορφές, όπως το μιούζικ χωλ, το καφέ-κονσέρ, το καμπαρέ και το ντάνσινγκ. Στην Ελλάδα, η δικτατορία της 4ης Αυγούστου (1936 – 1941) αυστηροποίησε τον προληπτικό έλεγχο των επιθεωρησιακών κειμένων. Πολλοί συγγραφείς και ηθοποιοί, που έβλεπαν τα σατιρικά τους ευρήματα να περικόπτονται, στράφηκαν στα κέντρα διασκέδασης ή εργάζονταν παράλληλα και στους δύο χώρους. Το καθεστώς επέκτεινε νομοθετικά τον έλεγχο και στα κέντρα, χωρίς όμως ανάλογα αποτελέσματα. Μεταπολεμικά, από τα τέλη της δεκαετίας του 1940, τα αθηναϊκά κέντρα παρουσίαζαν σύνθετα προγράμματα με τραγούδι, ακροβατικά, χορευτικά ζευγάρια, μπαλέτα, μιμήσεις, ταχυδακτυλουργούς και κωμικά σκετς. Τα νούμερα τα συνέδεε ο / η κονφερανσιέ, προαναγγέλλοντας τη μεταγενέστερη, πιο συγκροτημένη μορφή του είδους.


Από το 1955 το είδος απέκτησε σαφή θεατρική υπόσταση. Σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής, αφετηρία υπήρξαν οι Νύχτες της Αθήνας στην «Μπλε Αλεπού» (χειμώνας 1955 – 1956), με τον Γιάννη Φλερύ, τη Λίντα Άλμα και την Μπελίντα. Οι παραστάσεις είχαν πλέον συγγραφέα, οργανωμένο κείμενο, ορχήστρα, κομπέρ και κομμέρ, ηθοποιούς, τραγουδιστές και τραγουδίστριες, χορευτές και χορεύτριες, καθώς και στοιχειώδη σκηνικά. Από τη θεατρική επιθεώρηση το είδος κληρονόμησε τη σπονδυλωτή δομή, τη διάκριση σε μέρη και το ομαδικό φινάλε. Ο διάλογος περιορίστηκε αισθητά, γιατί το κοινό έτρωγε, συζητούσε και αντιδρούσε άμεσα, και η έμφαση μετατοπίστηκε στη μουσική και στον χορό. Η θεματολογία παρέμεινε επιθεωρησιακή, με επίκαιρο και συχνά τολμηρό σατιρικό χαρακτήρα.


Η χειμερινή περίοδος διαρκούσε από τις αρχές Οκτωβρίου έως την Κυριακή των Βαΐων και η θερινή από τις αρχές Ιουνίου έως τα τέλη Σεπτεμβρίου. Στις εμπορικά κρίσιμες περιόδους των εορτών και των Απόκρεω, οι παραστάσεις άλλαζαν συχνά τίτλο ή περιεχόμενο. Το πρόγραμμα άρχιζε περί τις 22:00 με την είσοδο του κομπέρ ή της κομμέρ. Περιλάμβανε δημοτικούς χορούς, ιδίως στα κέντρα της Πλάκας με τουριστικό κοινό, τραγούδια και χορευτικά λαϊκού και μοντέρνου ύφους και κωμικές σκηνές. Η επιθεωρησιακή ενότητα διαρκούσε περίπου δύο ώρες και έκλεινε με ομαδικό φινάλε. Ακολουθούσε το λαϊκό πρόγραμμα με μπουζούκι έως το πρωί. Τα κείμενα υπέγραφαν επιθεωρησιογράφοι όπως ο Μίμης Τραϊφόρος, ο Πυθαγόρας, ο Γιώργος Οικονομίδης και ο Ηλίας Λυμπερόπουλος, και τη μουσική συνθέτες όπως ο Γιώργος Μουζάκης, ο Τάκης Μωράκης και ο Γιώργος Κατσαρός. Χαρακτηριστικό δείγμα αποτελεί ο Μύλος στο Καλαμάκι των Μουζάκη και Λυμπερόπουλου. Ο σκηνογράφος και ενδυματολόγος Scalido [Σκαλιντώ] μετέτρεψε για την παράσταση την πίστα της «Νεράιδας» σε νησιώτικη ταράτσα.


Το είδος κυριάρχησε έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Τη δεκαετία του 1980 τα θεατρικά και σατιρικά στοιχεία υποχώρησαν μπροστά στον τραγουδιστή ή την τραγουδίστρια και στο χορευτικό μπαλέτο. Η επιθεώρηση πίστας απορροφήθηκε έτσι από το μουσικό πρόγραμμα του σύγχρονου νυχτερινού κέντρου. Στον 21ο αιώνα, θίασοι επανέρχονται περιστασιακά στη φόρμα σε χώρους όπου η παράσταση συνδυάζεται με ποτό και φαγητό, όπως ο κυπριακός Θίασος Θεόφραστος.

Αγγλικά
floor show
Γαλλικά
revue de cabaret, la
Γερμανικά
Florshow, die
Ιταλικά
rivista da cabaret, la

Συνώνυμα

ρεβύ πίστας

Σχετικοί όροι

υπερεπιθεώρηση, σόου, νουμερίστας / νουμερίστα, ντιζέρ / ντιζέζ, πάλκο, πρώτο τραπέζι πίστα, σκυλάδικο [νυχτερινό κέντρο]

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Τον χειμώνα 1955-56 στην Μπλε Αλεπού παρουσιάστηκε η επιθεώρηση πίστας Νύχτες της Αθήνας, με πρωταγωνιστές τον Φλερύ, τη Λίντα Άλμα και την Μπελίντα. Από το έτος αυτό και μετά, όπως τα δημοσιεύματα στον Τύπο δείχνουν, οι ελληνικές ρεβύ πίστας με τη μορφή που μελετούμε, άρχισαν σταδιακά να αυξάνονται. Έργα με τη μορφή της επιθεώρησης των θεάτρων της εποχής, στήνονταν στην πίστα του κέντρου, με τον συγγραφέα και το κείμενό του, την ορχήστρα, τον κομπέρ, τους ηθοποιούς, τους χορευτές και τα απαραίτητα σκηνικά.»

Η Φωτεινή Γριτσοπούλου τοποθετεί την παγίωση της επιθεώρησης πίστας στον χειμώνα 1955 – 1956, με τις Νύχτες της Αθήνας στην «Μπλε Αλεπού». Με βάση τα δημοσιεύματα του Τύπου, η μελετήτρια διαπιστώνει ότι από τότε οι παραστάσεις του είδους πολλαπλασιάστηκαν και απέκτησαν όλα τα συστατικά της θεατρικής επιθεώρησης: συγγραφέα, οργανωμένο κείμενο, ορχήστρα, κομπέρ, ηθοποιούς, χορευτές και σκηνικά. Το απόσπασμα τεκμηριώνει έτσι τη μετάβαση της επιθεώρησης πίστας από το ποικίλο πρόγραμμα των κέντρων σε αναγνωρίσιμο είδος μουσικού θεάτρου.

Γριτσοπούλου, Φ. (2023). Ο χορός στο ελληνικό θέαμα (1950–2000): Θέατρο, κινηματογράφος, επιθεώρηση πίστας. Από το αρχείο του Φώτη Μεταξόπουλου. Αθήνα: 24 Γράμματα, σ. 355.

Quote Icon

«Τὴν Παρασκευὴ τὸ βράδυ, παρ' ὅλη τὴν ἀστάθεια τοῦ καιροῦ, πραγματοποιήθηκε σὲ γνωστὸ κοσμικὸ κέντρο ἡ "πρώτη" τῆς νέας ἐπιθεωρήσεως πίστας τῶν κ.κ. Γιώργου Μουζάκη καὶ Ἠλ. Λυμπεροπούλου Μύλος στὸ Καλαμάκι, ἀπὸ τὸ καλλιτεχνικὸ συγκρότημα Μπελίντας - Παμέλας. Τὸ ἐναρκτήριον πρόγραμμα ἐσημείωσε ἐξαιρετικὴ ἐπιτυχία, πολὺς δὲ κόσμος δὲν εὑρῆκε θέσεις, λόγῳ τῆς μεγάλης κοσμοσυρροῆς. Ἡ ἐπιτυχία τῆς ἐν λόγῳ ἐπιθεωρήσεως πίστας ὀφείλεται εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν ἐπιμέλειαν, μὲ τὴν ὁποίαν παρουσιάσθηκε, εἰς τὸν συνθέτην καὶ τὸν συγγραφέαν της, εἰς τοὺς ἑρμηνευτάς της ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν σκηνογράφον καὶ ἐνδυματολόγον Γ. Σκαλιντώ, ὁ ὁποῖος, ἐκτὸς τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων κοστουμιῶν, διὰ τὰ ὁποῖα συζητεῖ ἀπὸ προχθὲς ἡ ἐκλεκτὴ κοινωνία τῶν Ἀθηνῶν, ἐφιλοτέχνησε τὸν διάκοσμο τοῦ κέντρου, δημιουργῶντας τὴν ὡραιότερη δυνατὴ νησιώτικη γωνιά, μὲ δεσπόζουσα πινελιὰ ἕνα μυκονιάτικο μύλο καὶ μιὰ πίστα ποὺ θυμίζει, μὲ τὶς φωτισμένες καμινάδες της, ταράτσα κάπου στὸ Αἰγαῖο...»

Το δημοσίευμα για την πρεμιέρα της επιθεώρησης πίστας Μύλος στο Καλαμάκι των Γιώργου Μουζάκη και Ηλία Λυμπερόπουλου αποτυπώνει τον διπλό χαρακτήρα του είδους. Ήταν οργανωμένο θέαμα με συνθέτη, συγγραφέα, ερμηνευτές και ερμηνεύτριες, που όμως κρινόταν ως κοσμικό γεγονός, με κριτήρια την κοσμοσυρροή και την απήχηση στην «εκλεκτή κοινωνία των Αθηνών». Η νησιώτικη σκηνογραφία του Scalido [Σκαλιντώ], που απλωνόταν σε όλο τον χώρο του κέντρου, τεκμηριώνει πώς στην επιθεώρηση πίστας η πίστα και η αίθουσα συγκροτούσαν ενιαίο σκηνικό.

Τριανταφυλλίδης, Ι. (2002). Γιώργος Μουζάκης: Βίρα τις άγκυρες. Η ζωή και το έργο του κορυφαίου μουσικού της επιθεώρησης. Αθήνα: Άγκυρα, σσ. 42-43.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Ο χορογράφος Φώτης Μεταξόπουλος, του οποίου το αρχείο αποτελεί βασική πηγή για την ιστορία της

Ο οξύφωνος και τραγουδοποιός Βάσος Σεϊτανίδης, από τα κορυφαία ονόματα της αθηναϊκής νυχτερινής διασκέδασης και…

Ο Γιώργος Μαρίνος ερμηνεύει το σατιρικό τραγούδι «Μαθήματα δικτατορίας άνευ διδασκάλου» (στίχοι Γιάννη Κακουλίδη, μουσική…

Ο Διονύσης Σαββόπουλος με το πρόγραμμα «Τα τραγούδια των άλλων» στο «Άλσος» του Πεδίου του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Διαφημιστική καταχώριση της επιθεώρησης πίστας Μύλος στο Καλαμάκι (μουσική Γιώργου Μουζάκη, κείμενο Ηλία Λυμπερόπουλου) στο…

Δημοτικοί χοροί στο Α΄ μέρος επιθεώρησης πίστας σε θερινό κέντρο. Χορευτές και χορεύτριες με φουστανέλες…

Καταχώριση εφημερίδας (1966) για το πρωτοχρονιάτικο ρεβεγιόν στο «Πλακιώτικο Σαλόνι» (Δαιδάλου 15, Πλάκα), με την

Στιγμιότυπο από την επιθεώρηση πίστας Λίγα τσιγάρα αναμμένα (1971). Ο Φώτης Μεταξόπουλος και η Νάντια…

Πρόγραμμα της επιθεώρησης πίστας Γιούνι σεξ και κρινολίνα, σέικ και ρετρό Αθήνα του Νίκου Αθερινού,…

Η παράσταση Προσεχώς επιχείρηση μπουρδέλο του Θιάσου Θεόφραστος αναβιώνει τη φόρμα της επιθεώρησης πίστας σε…

βασική

Γεωργακάκη, Κ. (2013). 1894–2014: Η εφήμερη γοητεία της επιθεώρησης. Αθήνα: Polaris.

Γεωργακάκη, Κ. (2015). Βίος και πολιτεία μιας γηραιάς κυρίας στην επταετία: Επιθεώρηση και δικτατορία (1967–1974). Θεσσαλονίκη: Ζήτη.

Γριτσοπούλου, Φ. (2023). Ο χορός στο ελληνικό θέαμα (1950–2000): Θέατρο, κινηματογράφος, επιθεώρηση πίστας. Από το αρχείο του Φώτη Μεταξόπουλου. Αθήνα: 24 Γράμματα.

Κύτταρης, Ν. (2012). Το βαριετέ στο ελληνικό θέατρο: Η σκηνή των θαυμάτων. Αθήνα: Δρόμων.

Μιχαηλίδης, Λ. (2005). Ιερά τέρατα… αγγελικά πλασμένα: Πρωταγωνιστές και αγωνιστές του θεάτρου και κινηματογράφου, όπως τους γνώρισα, όπως συνεργάστηκα και όπως γέλασα μαζί τους. Αθήνα: Ι. Σιδέρης.

Παπασπήλιος, Κ. (2011). Φώτης Μεταξόπουλος: Χορεύοντας με το φως και το μετάξι. Αθήνα: Άγκυρα.

Σειραγάκης, Μ. (2009). Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη μεσοπολεμική Αθήνα, τόμ. Α΄: Τα γεγονότα και τα ζητήματα· τόμ. Β΄: Οι άνθρωποι και τα έργα. Αθήνα: Καστανιώτης.

Τριανταφυλλίδης, Ι. (2002). Γιώργος Μουζάκης: Βίρα τις άγκυρες. Αθήνα: Άγκυρα.

συμπληρωματική


APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. επιθεώρηση πίστας. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/επιθεώρηση πίστας

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «επιθεώρηση πίστας». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/επιθεώρηση πίστας.

MLA

«επιθεώρηση πίστας». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/επιθεώρηση πίστας.

1344